نشریه خبری کافه نیوز دالاس

هارونیه

در حاشيه غربى جاده مشهد - توس، بعد از طى كردن يك مسير ۱۵ كيلومترى، بناى آجرى مكعب شكلى مشاهده می گردد.

۱۷۰

- Advertisement -

گروهی می گویند این مکان زندان هارون الرشید بوده و محل خاک سپاری سرهای 60 سید شهید می باشد که در روزگار هارون به وسیله حکمران خراسان حمید بن قحطبه کشته شدند. این داستان های عامیانه موجب شده که بنا هارونیه نام گیرد، ولی این داستانها هیچ رنگی از حقیقت ندارند و بررسی های دقیق باستان شناسی روشن ساخته که هارونیه دست کم چهار قرن بعد از هارون الرشید بنا شده است. در حفارى هایی که در سال ۱۳۵۴ صورت گرفت، سفالهای دوران سلجوقى، تیمورى و صفوى و جرز بسیار قطورى از سنگ و ملات ساروج ـ که کاملاً یادآور پى بناى آتشکده هاى ساسانى است، مشاهده شد که حکایت از سابقه اى پیش تر از قرن ششم دارد. اما در آخرین گمانه زنی ها، آخرین سازه ای که اکنون ما مشاهده می کنیم، را متعلق به دوره ایلخانی برآورد می کنند.

دیدگاههای شرق شناسان و باستان شناسان خارجى نیز گمانه های گوناگونی را مطرح می سازد. به طورى که هرتسفلد شرق شناس آلمانى این بنا را به دوره سلجوقیان نسبت داده و آن را بنایى ناتمام از آن دوران معرفى کرده است. دونالد ویلبر فرانسوى و  آرتور پوپ آمریکایى بر این باورند که بنا از آنِ دوره ایلخانى است. گر چه بررسی تمامی گمانه ها، هارونیه را با توجه به سبک معماری اش بیشتر به همان دوره ایلخانان مغول (سده هفتم هجری) نسبت می هد، اما پیشینه تاریخی، قدمت بیشتری را برای آن فراهم می آورد تا آنجا که گمان می رود با توجه به سفالهای دوره سلجوقی یافت شده، ساخت بنا را تادوره سلجوقی، (سده پنجم و ششم) به عقب ببرد.

بر اساس حدس و گمان و مطالعه باستان شناسی می دانیم،که هارونیه بخشی از یک مجموعه بزرگ معماری شامل مسجد، خانقاه و مدرسه بوده که سایر بخشها به دلیل گذشت زمان و عوامل طبیعی از بین رفته و اینک این بنا که شاید خانقاه آن مجموعه بوده است، باقی مانده است. در هدف از ساخت بنا و کاربرى هارونیه پراکندگی دیدگاه وجود دارد. همانطور که اشاره گردید برخى این مکان را مدرسه یا خانقاه و برخی دیگر آینجا را جایگاه خاک سپاری امام محمد غزالى می دانند و برخى دیگر آن را مسجدى مى دانند که بعد از یورش مسلمانان به ایران بر روى آتشکده ساسانى ساخته شده است.

به تازگی در 50 متری هارونیه، بقایای یک بنای ستون دار با 54 ستون پیدا شده که کاربری درست آن مشخص نیست اما باور اینکه  این بنا در گذشته مسجد یا مدرسه مهمی بوده است را بیشتر قوت بخشیده است.

در مجموع هارونیه بنایی باشکوه و زیباست و دیدن آن را توصیه می کنم. مزار حسین خدیو جم، یکی از غزالی شناسان بزرگ معاصر نیز در اطراف هارونیه قرار دارد.

در زیر گنبد هارونیه میراث فرهنگی استان خراسان موزه ای بر پا کرده است که ماکت برخی از بناهای تاریخی خراسان و تعدادی سنگ نبشته قدیمی را به نمایش گذارده که درنگ کردن و دیدن از آنها خالی از لطف نیست.

گاه (زمان) مناسب برای بازدید از هارونیه روزهای فروردین، اردیبهشت و شهریور می باشد. همراه خود دوربین، کرم ضد افتاب، عینک دودی یا کلاه قاب دارو کفش راحت داشته باشید.

- Advertisement -

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.